Gdy racjonalne argumenty nie działają. O interwencji kryzysowej wobec osoby uzależnionej
Każdy, kto ma wśród bliskich osobę z problemem uzależnienia, wie, jak trudne – a często wręcz niemożliwe – bywa namówienie jej do zmiany stylu życia czy podjęcia leczenia. Próby rozmów, tłumaczenia i odwoływania się do rozsądku zwykle kończą się frustracją, poczuciem bezsilności i narastającym konfliktem.
Dzieje się tak dlatego, że u osób uzależnionych działają silne mechanizmy obronne, takie jak iluzja i zaprzeczanie, minimalizowanie problemu czy racjonalizacja. Sprawiają one, że osoba uzależniona staje się „głucha” na racjonalne argumenty bliskich oraz na realistyczne spojrzenie na własną sytuację. Często obiecuje poprawę, której nie realizuje, lub zapowiada zmianę, której nie podejmuje.
„Od jutra przestanę” – najczęstsze usprawiedliwienia
W codziennych rozmowach z bliskimi osoby uzależnione często powtarzają te same schematy myślenia i argumenty:
– „Od jutra (od poniedziałku, od Nowego Roku) nie sięgnę po alkohol / nie będę grać”,
– „Piję albo gram tak jak wszyscy”,
– „Należy mi się, bo dużo pracuję albo mam trudną sytuację”,
– „Nie mam problemu – po prostu lubię alkohol”,
– „To moja sprawa, robię to za swoje pieniądze”,
– „Nie piję pod budką z piwem i nie śpię pod mostem, więc to nie uzależnienie”,
– „Dzieci są małe, nie widzą”,
– „Nikogo nie krzywdzę”.
Takie wypowiedzi są elementem systemu iluzji i zaprzeczeń, który chroni osobę uzależnioną przed konfrontacją z prawdą o sobie i konsekwencjach swojego zachowania.
Dlaczego osoby uzależnione trafiają na terapię?
Z moich obserwacji zawodowych oraz doświadczeń pracy z osobami uzależnionymi na oddziale szpitalnym Instytutu Psychiatrii i Neurologii wynika, że około 95% pacjentów nie trafia na terapię dlatego, że „pewnego dnia postanowili się leczyć”. Najczęściej dzieje się to w wyniku silnego bodźca zewnętrznego: zobowiązania sądowego, ultimatum ze strony pracodawcy lub bliskich, odejścia współmałżonka czy realnej groźby utraty pracy.
Dopiero w trakcie terapii, przy wsparciu specjalistów, możliwe staje się budowanie wewnętrznej, osobistej motywacji do zmiany siebie i swojego stylu życia. Zanim jednak do tego dojdzie, bardzo często potrzebny jest impuls z zewnątrz, który pomoże przebić się przez mur samooszukiwania i samozniszczenia.
Interwencja kryzysowa – skuteczna droga do leczenia
Jedną z najbardziej skutecznych metod skłonienia osoby uzależnionej do podjęcia terapii jest interwencja kryzysowa wobec osoby uzależnionej. Jest to metoda o jasno określonej strukturze i zasadach, wypracowana na podstawie wieloletnich doświadczeń klinicznych.
Dobrze przeprowadzona interwencja sprawia, że pierwszy kontakt osoby uzależnionej ze specjalistą – terapeutą uzależnień – staje się realnie możliwy.
Na czym polega interwencja kryzysowa?
Interwencja kryzysowa jest specjalnie przygotowanym działaniem, podejmowanym przez osoby bliskie osobie uzależnionej – członków rodziny, przyjaciół czy współpracowników. Jej kulminacją jest wspólne spotkanie z osobą uzależnioną, podczas którego przedstawiane są konkretne fakty przemawiające za koniecznością podjęcia leczenia.
Fakty te są wcześniej omówione i spisane przy współpracy z psychologiem lub terapeutą uzależnień. Sama sesja interwencyjna ma charakter konfrontacyjny, ale jednocześnie rzeczowy, konkretny i życzliwy. Jej celem nie jest oskarżanie czy karanie, lecz doprowadzenie do decyzji o leczeniu.
Rzeczowość, konkret i życzliwość
Rzeczowość interwencji polega na mówieniu wyłącznie o faktach i zachowaniach związanych z uzależnieniem – a nie o plotkach, domysłach czy interpretacjach intencji osoby uzależnionej. Unika się uogólnień, ocen i osądów. Zamiast tego przywołuje się konkretne sytuacje, cytuje wypowiedzi osoby uzależnionej oraz opisuje własne doświadczenia i uczucia, które pojawiły się w związku z jej zachowaniem.
Kluczowe znaczenie ma atmosfera troski i życzliwości. Interwencja nie jest spontaniczną kłótnią wywołaną emocjami, lecz starannie przygotowaną rozmową, prowadzoną według ustalonej procedury.
Siła wspólnego głosu
Jednym z najważniejszych elementów skutecznej interwencji jest to, że podobne fakty, uczucia i oczekiwania przedstawia nie jedna, lecz kilka osób jednocześnie. Najczęściej w interwencji uczestniczy od trzech do pięciu osób znaczących dla osoby uzależnionej – mogą to być: współmałżonek, rodzice, dorosłe dzieci, rodzeństwo, przyjaciele, współpracownicy, przełożony, a czasem nawet nauczyciel czy policjant.
Osobie uzależnionej znacznie trudniej jest zaprzeczyć spójnemu przekazowi wielu osób, wyśmiać go lub zignorować. Jedna z osób – zwykle najbardziej opanowana – pełni rolę prowadzącego spotkanie, dbając o jego przebieg i strukturę.
„Chwila prawdy”, która daje szansę
Interwencja ma stworzyć tzw. „chwilę prawdy” – moment, w którym osoba uzależniona może zobaczyć realne konsekwencje swojego zachowania i wydostać się z błędnego koła iluzji i zaprzeczeń. Podczas spotkania jasno komunikuje się nie tylko troskę i miłość, ale również konkretne oczekiwanie: podjęcie specjalistycznego leczenia, wraz z informacją, gdzie i kiedy może ono się rozpocząć.
Dla bliskich interwencja jest także ważnym momentem granicznym. Po jej przeprowadzeniu mogą oni z przekonaniem powiedzieć, że zrobili wszystko, co było możliwe, aby pomóc osobie uzależnionej nie „upaść” jeszcze niżej.
Nie trzeba czekać na „dno”
Współczesna terapia uzależnień coraz częściej odchodzi od pojęcia „dna”. Jest ono bowiem umowne, bardzo indywidualne i wcale nie musi być motywujące do zmiany. Szczególnie osoby wysoko funkcjonujące – dobrze zarabiające, odnoszące sukcesy zawodowe – mają trudność z dostrzeżeniem momentu, w którym ich picie czy granie przestaje być towarzyskie, a zaczyna przynosić więcej szkód niż korzyści.
Interwencja kryzysowa pozwala pomóc wcześniej – zanim konsekwencje uzależnienia staną się nieodwracalne.
Szczegółowo przeprowadzenie interwencji wobec osoby uzależnionej opisałam w moim poradniku. Poradniki znajdziesz tutaj.
