Osobowość narcystyczna a uzależnienie – jak zachowuje się narcyz?

Życie z osobą uzależnioną jest szczególnie trudne, gdy jej zachowanie łączy się z cechami narcystycznymi. Osoba współuzależniona doświadcza wtedy nie tylko konsekwencji picia alkoholu lub zażywania innych substancji, lecz także manipulacji, braku empatii i przerzucania odpowiedzialności, roszczeniowości, instrumentalnego  traktowania oraz  obwiniania.

Alkohol działa jak „lupa” – znosi hamulce moralne i kontrolę, przez co cechy narcystyczne (arogancja, poczucie wyższości, okrucieństwo, agresja) stają się znacznie bardziej widoczne i gwałtowne.

Jak zachowuje się osoba z cechami narcystycznymi?

Osoba przejawiająca silne cechy narcystyczne może:

• Nie przyjmować odpowiedzialności za swoje zachowanie. Obwinia partnera, rodzinę, stres lub trudną sytuację za swoje picie czy inne zachowania.
• Manipulować emocjami bliskich. Wzbudza poczucie winy, stosuje szantaż emocjonalny albo przedstawia siebie jako ofiarę.
• Mieć trudności z empatią. Bagatelizuje cierpienie bliskich, nie dostrzega ich potrzeb lub uważa je za mniej ważne niż własne.
• Potrzebować kontroli i podziwu. Oczekuje uwagi, uznania i podporządkowania się swoim oczekiwaniom.
• Źle reagować na krytykę. Może odpowiadać złością, atakiem, wycofaniem lub obwinianiem innych.
• Zaprzeczać problemowi uzależnienia. Minimalizuje ilość wypijanego alkoholu, ukrywa konsekwencje i obiecuje poprawę, nie podejmując realnych działań.
• Stosować podwójne standardy. Oczekuje wyrozumiałości dla własnych błędów, ale surowo ocenia potknięcia innych. Przykłady: partner alkoholik o cechach narcystycznych żąda od partnerki równego uczestniczenia w finansach , pieniądze trzyma na swoim koncie, do którego on ma tylko dostęp (chociaż mają wspólnotę majątkową a on więcej zarabia) a natomiast nie uważa , że trzeba obowiązkami domowymi (tylu pranie, sprzątanie, zakupy) dzielić sie po równo. 

Nie każda osoba uzależniona zachowuje się w ten sposób. Niektóre z wymienionych zachowań mogą wynikać z mechanizmów uzależnienia, wstydu, lęku lub trudności w regulacji emocji, a nie z zaburzenia osobowości.

Jak uzależnienie wpływa na relację?

Uzależnienie może nasilać konflikty, egocentryczne zachowania i koncentrację na zaspokajaniu własnych potrzeb. Osoba uzależniona może stawiać substancję lub zachowanie na pierwszym miejscu, zaniedbując rodzinę, obowiązki i relacje.

Jeśli dodatkowo występują silne cechy narcystyczne, bliska osoba może stopniowo tracić poczucie własnej wartości. Zaczyna ostrożnie dobierać słowa, przewidywać nastroje partnera, ukrywać problemy przed otoczeniem i brać na siebie odpowiedzialność za jego zachowanie.

W takiej relacji łatwo wpaść w pułapkę ratowania: tłumaczenia, kontrolowania, usprawiedliwiania i nieustannego dawania kolejnych szans. Z czasem potrzeby osoby żyjącej z uzależnionym schodzą na dalszy plan. Jak rozpoznajesz siebie w tej sytuacji zapraszam na pokład programu terapeutycznego dla kobiet albo na konsultację psychologiczną indywidualną.

Jak chronić siebie w relacji z taką osobą?

Nie masz wpływu na to, czy druga osoba zdecyduje się na zmianę, ale masz wpływ na to, jak będziesz chronić siebie.

Warto zacząć od kilku kroków:

1. Oddziel fakty od obietnic. Oceniaj zachowanie i rzeczywiste działania, a nie wyłącznie deklaracje poprawy.
2. Stawiaj jasne granice. Określ, na co się nie zgadzasz i jakie działania podejmiesz, aby zadbać o swoje bezpieczeństwo.
3. Nie bierz odpowiedzialności za cudze uzależnienie. Możesz wspierać leczenie, ale nie możesz wykonać pracy terapeutycznej za drugą osobę.
4. Szukaj wsparcia. Rozmowa z psychologiem, psychoterapeutą lub grupą wsparcia pomaga odzyskać perspektywę i wzmocnić poczucie własnej wartości. Zapraszam tutaj: terapia współuzależnienia.
5. Zadbaj o bezpieczeństwo. Jeśli pojawia się przemoc, groźby lub zastraszanie, priorytetem jest ochrona własna i bezpieczeństwo dzieci. Tu obejrzyj porady prawne na moim kanale YouTube. 

Czy narcyz może się zmienić?

Zmiana jest możliwa, ale trudna, wymaga uznania problemu, gotowości do pracy nad sobą i podejmowania konkretnych działań. W przypadku uzależnienia ważnym krokiem jest oczywiście podjęcie leczenia. Przy utrwalonych cechach narcystycznych pomocna jest również psychoterapia uzależnień pogłębiona (czyli po skończeniu podstawowej terapii uzależnienia) dostosowana do potrzeb danej osoby.

Nie musisz jednak czekać, aż ktoś się zmieni, aby zacząć dbać o siebie.

Jeśli żyjesz z osobą uzależnioną, pamiętaj: jej uzależnienie i zachowanie nie definiują Twojej wartości. 

Masz prawo do spokoju, szacunku, własnych potrzeb i życia, które nie jest całkowicie podporządkowane problemowi drugiej osoby.

Praca nad sobą nie oznacza rezygnacji z bliskiej osoby. Oznacza odzyskiwanie wpływu na własne życie.

Jak rozmawiać z osobą uzaleznioną – zobacz poradnik.